میدان نقش جهان اصفهان

میدان نقش جهان اصفهان یکی از سه مکان ارزشمند فرهنگی کشور است که در کنار تخت جمشید و چغازنبیل در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار گرفته است. قبل از این که اصفهان به پایتختی صفویه برگزیده شود در محل این میدان باغ وسیعی به نام نقش جهان وجود داشته است، در دوره شاه عباس اول آن باغ را تا حدود مرزی آن، وسعت دادند و در اطراف آن بناهای مشهوری بوجود آمد. طول میدان 500 متر و عرضش 140 متر و تقریباً 70 هزار مترمربع وسعت دارد. در قرن یازدهم هجری این میدان یکی از بزرگ ترین میدان های جهان بوده است. در دوره شاه عباس اول محل بازی چوگان بوده است و دو دروازه سنگی چوگان هنوز هم وجود دارد . طراحی و ساخت بناهای مشهور اطراف آن به نحوی است که اضلاع شمالی و باختری به کار دنیا و دو ضلع خاوری و جنوبی به کار آخرت اختصاص داده شده است. در دوره شاه‏ عباس و جانشینان او این میدان محل بازى چوگان و رژه ارتش و چراغانى و محل نمایشهاى مختلف بوده است. دو دروازه‌ سنگی‌ چوگان‌ در شمال‌ و جنوب‌ این‌میدان‌ تعبیه‌ شده ‌است‌. میدان نقش جهان شاهد بسیارى از خاطرات تاریخى ایران درچهار قرن اخیر بوده است. خاطرات زندگى شاه عباس کبیر و جانشینان او تا آخر عهد صفویه بااین میدان بزرگ تاریخى به هم آمیخته است .مسجد امام در جنوب، مسجد شیخ‌ لطف‌الله درخاور، عمارت عالی ‌قاپو در باختر و قیصریه و بازار در شمال آن واقع شده اند. جهت میدان با چند درجه انحراف شمالی - جنوبی است، که یکی از شاه کارهای معماری است و باعث شده است که مسجد امام به سوی قبله منحرف شود.

بازار اصفهان

قرن هاست که اصفهان را نصف جهان می نامند. اصفهان از شهرهای بسیار قدیمی ایران است که موجودیت تاریخی آن به هزاره سوم قبل از میلاد می رسد. اصفهان منطقه ای به قدمت تاریخ تمدن و فرهنگ ایران است که آثار بدیعی ازهمه ادوار را با خود دارد. موقعیت طبیعی و جغرافیایی آن در مرکز فلات ایران، خاک حاصل خیز و وجود زاینده رود به آن امکان داده که در دوره های مختلف از مراکز مهم فعالیت اقوام ساکن در این مرز و بوم باشد و یادگارهای با ارزش تاریخی زیادی از این اقوام را در دل خود داشته باشد. به همین سبب اصفهان را موزه همیشه زنده دنیا می دانند که از مکان های دیدنی و آثار تاریخی بسیار با ارزشی برخوردار است. هر یک از آثار اصفهان در دوره ای ساخته شده و یاد آورعظمت آن دوره زمانی است.
قدمت طولانی و معماری با ارزش بناهای تاریخی اصفهان سبب شده که برخی آثار تاریخی منطقه مانند میدان بزرگ نقش جهان در فهرست آثار ثبت شده سازمان ملی یونسکو قرارگیرند. کاخ چهل ستون از جمله بناهایی است که اصفهان ملقب به نصف جهان بخش مهمی از شهرت خود را مدیون آن است و عمارت تاریخی هشت بهشت نمونه ‌ای از کاخ ‌های محل سکونت آخرین سلاطین دوره صفوی است. کاخ عالی قاپو نمونه منحصر به فرد و یکی از عجایب معماری کاخ‌های عهد صفوی است. منارجنبان از جمله بناهایی است که ازمعماری شگفت انگیزی برخوردار می باشد. مسجد شیخ لطف الله از شاهکارهای معماری و کاشی کاری ایران در نیمه اول قرن یازدهم هجری است. بازار بزرگ اصفهان که یکی از زیباترین بازارهای شهرهای ایران و حتی جهان اسلام به شمار می رود و پل تاریخی ، زیبا و معروف سی و سه پل (الله وردی خان) به همراه ده ها مکان دیگر تنها گوشه ای از زیبایی های تاریخی اصفهان هستند.
اصفهان نه تنها دارای ده ها مسجد تاریخی، کاخ ها و عمارت های کم نظیر، پل ها و باغ های با ارزش، کتیبه ها وسنگ نبشته های تاریخی، کاروان سراها و... است، بلکه از جاذبه های طبیعی خوبی نیز برخوردار می باشد. بزرگ ترین رودخانه فلات مرکزی ایران" زاینده رود" که ازمیان زیباترین شهر ایران عبورمی کند، آبشارها، تالاب ها و باتلاق های مهمی چون باتلاق گاوخونی - که ازتالاب های با ارزش و نادر فلات مرکزی ایران به شمار می آید- به همراه مناطق حفاظت شده غنی، سبب رونق جاذبه های طبیعی اصفهان شده اند.
مجموع آثار طبیعی وجاذبه های کم نظیر و متعدد تاریخی این شهرستان بر ارزش، اعتبار و شهرت جهانی اصفهان افزوده وسبب شده سفر به اصفهان در فهرست آرزوهای رویایی جهانگردان کشورهای مختلف جهان قرار گیرد.

 اصفهان به سبب پیشینه تاریخی کهن خود در طول تاریخ با نام هایی چون: آپادانا، آصف هان، اَسباهان،اِسبهان، اِسپهان، اسپینر، اسفاهان، اِسفهان، اصفهان، اصفهانک، انزان، بسفاهان، پارتاک، پارک، پاری، پرتیکان، جی، دارالیهودی، سپاهان، شهرستان، گابا، گابیان، گابیه، گبی، گی، نصف جهان و یهودیه نیز خوانده شده است.
بسیاری از پژوهش گران بر این باورند که اختصاص این ناحیه در پیش از اسلام - به ویژه در دوران ساسانیان – به گرد آمدن سپاهیان مناطق جنوبی ایران، مانند : کرمان، فارس، خوزستان، سیستان،. . . وجه تسمیه آن به « اِسپهان »، بوده و سپس در بعد از اسلام تحت تأثیر زبان عربی به « اصفهان » تغییر شکل داده است. شهر اصفهان، مرکز این منطقه مهم روزگاری پایتخت ایران به شمار می رفته است و در دوران ایلامی ها، استان کنونی اصفهان یکی از ایالت های کشور « اَنزان » یا « اَنشان » بوده است.
در زمان هخامنشیان نام این ایالت و مرکز آن، از اَنزان به گابیان (گابا/گادوگای) تبدیل یافته و به سبب آبادانی، محل زندگی پادشاهان هخامنشی نیز بوده است. در دوران اشکانیان این منطقه یکی از ایالت های پهناور پادشاهی اشکانی و شهر اصفهان پایتخت آن بوده، حاکم آن عنوان شاه داشته است.
اردشیر پاپکان مؤسس سلسله ساسانی، در تعقیب اردوان پنجم - آخرین پادشاه اشکانی - از مداین به منطقه اصفهان آمده، با غلبه بر ساتراب (استاندار) آن، اصفهان را گشود. در زمان ساسانیان، منطقه اصفهان اهمیت بسیاری داشته و جنبه دفاعی و نظامی آن، که مرکز گردآوری سپاه بوده، بر ارزش جغرافیایی اش، افزوده است. در این دوره خانواده بزرگ ایرانی « اسپوهران » یا « هفا » بر اصفهان حکمرانی می کرده اند. بر اساس پاره ای از پژوهش ها، در اواخر این دوران، یزدگرد به خواهش همسرش « شوشن دخت » یک کلنی یهودی در مرکز آن ( گی ) ایجاد کرد. گِی که بعدها « الیهودیه » یا کوی یهودی ها نامیده شد، آن بخش از شهر کنونیِ اصفهان است که بازار بزرگ اصفهان در آن قرار دارد. از این روی، بیش تر مکان های اسلامی کنونی این بخش، در گذشته متعلق به یهودی ها بوده است.
هنگام ورود مسلمانان به ایران، ‌اصفهان شامل دو شهر بود، جی و یهودیه در باختر جی بود، که اصفهان کنونی همان یهودیه است. در 23 یا 24 هـ . ق، اصفهان به دست مسلمانان افتاد و تا حدود 300 سال، حاکمانی از سوی خلفا در آن جا فرمانروایی می کردند.
پس از روی کار آمدن دیلمیان، حسن رکن الدوله دیلمی، اصفهان را پایتخت خود کرده در توسعه آن کوشید. به دستور وی دیوار میان کوی های جی و یهودیه را برداشته بارویی به دور شهر کشیده شد، ‌که دورش حدود 21 هزار گام بود. در محرم سال 433 هـ . ق، طغرل سلجوقی پس از یک سال محاصره در دومین لشگرکشی خود به اصفهان آن را گشود و حکومت دیالمه کاکویه را از این منطقه بر انداخت. طغرل 12 سال در اصفهان زندگی کرد و پانصد هزار دینار خرج ساختمان ها و امور خیریه، مسجدها و خانقاه ها کرد.
پس از سال 633 هـ . ق، که اصفهان توسط سپاهیان اوکتای قاآن، جانشین چنگیز گشوده شد، این منطقه در سیطره مغولان قرار گرفت. عمق و غنای فرهنگی ایرانیان به اندازه ای بود که در کمتر از نیم قرن این قوم خونریز را آداب و فرهنگ آموختند. چنان که در زمان حکومت سلطان محمد اولجایتو که در آغاز سده 8 هـ. ق به حکومت رسید در اصفهان همانند دیگر نقاط ایران مسجد و بناهای متعددی ساخته شد. یکی از مشهورترین و زیباترین این آثار، محرابی است گچ بری در مسجد جامع اصفهان که به محراب اولجایتو معروف گردیده است.
پس از در گذشت ابو سعید بهادر خان، سومین ایلخان مسلمان مغول، شاهزاده گان و امیران بر شهرها ومناطق ایران چیره شدند و چندی فرزندان امیر چوپان در اصفهان حکومت کردند و سپس شاه شیخ ابو اسحاق اینجو، بر آن دست یافت. حکومت خاندان اینجو با کشته شدن ابواسحاق به دست مظفریان پایان یافت، و حکومت مظفریان نیز در اواخر سده 8 هـ. ق، با کشته شدن شاه منصور آخرین پادشاه این خاندان در نزدیکی شیراز به دست تیمور لنگ، به سرانجام خود رسید. تیمور سپس رهسپار اصفهان گشت و در ماه رجب سال 795 هـ. ق، اصفهان را گشود. اصفهان در اواخر دوره تیموری، چندی نیز در قلمرو ترکمانان قراقویونلو قرار گرفت.
هر چند پس از تأسیس سلسله صفوی به دست شاه اسماعیل صفوی در سال 906 هـ. ق، وی تبریز را به عنوان پایتخت برگزید؛ اما از سال 1000 هـ. ق شاه عباس کبیر پایتخت را به اصفهان انتقال داده در طول 42 سال حکومت خود، پیوسته به عمران و آبادی کشور، به ویژه اصفهان پرداخت. ایجاد میدان بزرگ نقش جهان، عالی قاپو، مسجد شیخ لطف الله و سردر قیصریه، مسجد شاه، بازار شاهی، خیابان چهار باغ، شهرک جلفا، کلیساهای تاریخی،. . . در این شهر نتیجه گام ها و تلاش های شاه عباس بزرگ است.
پس از شاه عباس، هر یک از شاهان صفوی نیز به نوعی در آبادانی اصفهان کوشیدند. شاه صفی بنای امام زاده اسماعیل را در محل آن، به خوبی تعمیر و تزیین کرد. هم چنین دَرِ بزرگ مسجد شاه را نقره پوش و طلا کاری نمود. شاه عباس دوم بناهایی چون کاخ پادشاهی چهل ستون و ساختمان پل خواجو و ساختمان های سلطنتی کرانه زاینده رود، مانند هفت دست، آیینه خانه، و نمکدان را ساخت و باغ پهناور سعادت آباد را ایجاد کرد. شاه سلیمان کاخ هشت بهشت را بنا نمود و شاه سلطان حسین نیز مدرسه سلطانی یا مدرسه چهار باغ، سرای فتحیه (محل مهمانسرای شاه عباس) و بازارچه شاهی را بنا کرد.
در سال 1135 هـ. ق، شاه سلطان حسین اصفهان را پس از هفت ماه محاصره و قحطی شدید به محمود غلجایی تسلیم کرد. چون تهماسب میرزا در قزوین از استعفای پدرش آگاه شد، خود را شاه خواند و برای پس گرفتن پایتخت به تلاش افتاد. محمود غلجایی ( محمود افغان ) سرانجام پس از 30 ماه حکومت، در سال 1137 هـ. ق، به دست پسر عمویش اشرف غلجایی کشته شد و اشرف در اصفهان به حکومت رسید.
در دوران قاجاریان نیز، اگرچه پایتخت، دیگر به تهران منتقل گردیده بود؛ اما اصفهان هم چنان از اهمیت فوق العاده ای برخوردار بود. در این دوران در پاره ای از بنا ها تغییراتی داده شد. یکی از حاکمانی که در این دوران مدت طولانی بر این شهر حکم راند، ظل السلطان فرزند ناصرالدین شاه بود.

.

این شهر در زمان عیلامیان«اسپیر» یا، آیاپیرو، درزمان‌هخامنشیان«انزان»در عهد ساسانی ایذه و در زمان استیلای عرب«ایزج» یا «ایرج نامیده می شد. سکه های متعددی از طلا، نقره و مس به دست آمده اند که بر آن ها با خط کوفی کلمه «ایزج» یا «ایرج» حک شده است. ایذه یک شهر تاریخی می باشد که آثاری از زمان های بسیار قدیم در آن به جا مانده است. این شهر در روزگار عیلامیان اهمیت و عظمت بسیار داشته، مرکز آن «انزان» یا «انشان» بود و در عهد ساسانی نیز نام و اعتبار داشته است. در کتابهای تاریخی و جغرافیایی دوران بعد از اسلام نیز نام این شهر ذکر شده است. آتشکده ای هم در آن شهر بود که تا زمان هارون الرشید فروزان بوده است. مورخین می نویسند: ایزج به پل سنگی بزرگی که در آن شهر، روی کارون بسته بودند معروف بود. پل مزبور را یاقوت از عجایب جهان شمرده است. این پل که خرابه های آن هنوز دیده می شود به نام مادر اردشیر بابکان «خزهزاد» بود. کلمه ایذه درزمان اتابکان لر کم تر به کار می رفت و به جای آن مالمیر(مال امیر) نامیده شد. کلمه ایذه در قرن های گذشته به کلی متروک شده بود تا در دوره پهلوی مجددا مورد استفاده قرار گرفت.

.ایذه منطقه‌ای است که به واسطه‌ی کوهستانی بودن، همواره مورد توجه بوده است و اهمیت آن را در پناه‌گاه‌های سنگی و سنگ نگارهایی با قدمتی بسیار طولانی می توان دید. از شاخص های تاریخی و هنری منطقه‌می‌توان به سنگ نگاره‌های عیلامی، آبشارهای طبیعی زیبا، نگارکندها، نوشت کندها و... اشاره کرد. خنگ‌اژدر، کول فرح، اشکفت سلیمان، خنگ یار علی وند، خنگ کمالوند، شیوند، طاق طویله و کوشک نورآباد از جمله مناطق دیدنی وتاریخی شهرستان ایذه به شمار می‌آیند.

کوه تورک ایذه

ایذه در 205کیلومتری‌شهر اهواز قرار دارد.

دریاچه سد دز دزفول

 این سد به ارتفاع 203 متر بلندترین سد خاورمیانه و ششمین سد مرتفع جهان در 15 کیلومتری شمال شهر دزفول بر روی رودخانه دز بنا شده است که پس از اتمام قادر خواهد بود حدود 4/3 میلیارد متر مکعب آب در دریاچه ای به وسعت 63 کیلومتر مربع ذخیره سازد.
احداث این سد و تنظیم جریان رودخانه این امکان را به وجود می آورد که دو رودخانه دز و کرخه از طریق کانالی به درازای 8500 متر و. پهنای 9متر و ظرفیت 20 متر مکعب در ثانیه به هم متصل گردد و آب کافی برای آبیاری متجاوز از 30 هزار هکتار از اراضی واقع در منطقه کرخه تامین شود. دریاچه پشت سد نیز امکانات فراوانی برای بهره برداری های جهانگردی و تفریحی فراهم آورده است.

  » دره شوی دزفول

 دره زیبای شوی در حاشیه خاوری رودخانه سزار در باختر کوه سالن قرار گرفته و یکی از مناطق تاریخی استان به شمار می رود. آبشار شوی که زیباترین آبشار ایران محسوب می شود در این دره جاری است. این دره غار تاریخی، زیارتگاه محلی، قلعه و دیگر آثار تاریخی را همراه با روستای تاریخی شوی در خود جای داده است.

 » پل دزفول

 پل قدیم دزفول با بیش از 1740 سال قدمت و مربوط به دوره ساسانی است. این پل به منظور عبور ارابه‌های جنگی در جنگی به نام «اپودا» بین «والرین» روم و شاپور اول ساخته شده بود.

شهر باستانی جندی شاپور

 بقای شهر باستانی جندی شاپور در 10 کیلومتری دزفول در محدوده روستای شاه آباد در سمت راست جاده دزفول به شوشتر واقع است. روایت است بنیان کننده این شهر (( شاپور اول ساسانی)) (241-272میلادی) بوده است وشیوه شهر سازی آن برطرف مستطیلی استوار بود که با وضع طبیعی زمین نیز هماهنگی داشت.طرف شهر سازی شهر جندی شاپور شباهت به طرف اردوگاههای رومی داشت و شاید برای جادادن به اسرای رومی به کمک خود آنها ساخته شده بود. این شهر باستانی تا حدود سال980 میلادی آباد بود و نقش عمده ای در استان خوزستان داشت آرامگاه یعقوب لیث صفاری در این شهر تاریخی بنا شده است.

دانشگاه جندی شاپور

را شاهپور یکم ساسانی، در شهرهم نام با آن، که در نزدیکی دزفول بود، بنا نهاد. در آن یک دانشکده پزشکی نیز وجود داشت و تا سده های بسیار پس از آن، مرکزی برای جذب و پرورش دانشمندان بود. دانشندان ایرانی، یونانی، هندی و رومی در آن به تحقیق ومطالعه می پرداختند. در کنار این مجموعه بیمارستان بزرگی نیز وجود داشته است. پس از سقوط ساسانیان و ایالت های حیره و اراک(عراق)، خوزستان و سپس پارس، به دست مسلمانان افتاد و این دانشگاه تا اندکی به زندگی خود ادامه داد. این دانشگاه در اندک زمانی پس از سقوط ساسانیان، با سرپرستی ایرانیان به کار خود ادامه می داده است. شهر جندی شاپور نیز پس از چند سده رو به نابودی رفت و در مهاجرت بزرگی، خیل نوادگان این دانشمندان به شهرهای دزفول و شوشتر رفتند. هم اکنون از این دانشگاه جز آثار خرابه ای که در موقعیت کنونی شهر جندی شاپور - روستای شاه آباد دزفول - چیزی نمانده که آنها هم، در اثر فعالیت های کشاورزی در خطر نابودی کامل هستند.

 دزپل» یا «دژپل» را در اصطلاح محلی دزفیل و دژپیل گویند و معرب آن دسفول است. دزفول در زمان ساسانیان همزمان با ساختن پلی در کنار آن بر روی دز به منظور برقراری ارتباط بین پایتخت جدید یعنی جندی شاپور و شوشتر بنا شده است. دز به معنی قلعه می باشد و احتمالا نام دزفول یا دزیل از نام همان پل مشتق شده است. دزفول در اصل «اندامیش» نام داشت و تا اوایل قرن سیزدهم نیز به همین نام بوده است. شهر دزفول در روی تپه‌ای به ارتفاع 210 متر از رودخانه بنا شده و سرداب های عمیق دارد. دزفول مانند شوشتر مدت‌ها تحت الشعاع جندی شاپور بود و پس از ویران شدن آن رونق یافت. سپس به سبب عدم توجه به تعمیر شبکه آبیاری درعهد ساسانی آسیب دید. دزفول از هجوم مغول محفوظ ماند اما بعدها تحت فرمان ایلخانان درآمد و در مقابل امیر تیمور مقاومتی نشان نداد. نادر شاه چند بار به دزفول آمد و برای حفظ آن در مقابل لران، قلعه «دز شاه» را در چند کیلومتری شمال خاوری شهر بنا نمود. در طول تاریخ بعد از اسلام دزفول گاهی آباد و گاهی ویران گردید اما پیشرفت واقعی آن پس از ایجاد سد دز در 30 سال اخیر به وجود آمد. این شهرستان در طول جنگ آسیب های زیادی دید و پس از جنگ بازسازی شده و اکنون به زیبایی و آبادی یک شهرستان معمولی است.

از قدیمی‌ترین آثار تاریخی شهر می توان به محوطه های پیش از تاریخ، شهر قدیمی جندی شاپور(اولین مرکز دانشگاهی ایران)، پل ساسانی(با 14 دهانه اصلی و 12 دهانه فرعی)، بافت زیبای معماری سنتی و بناهای قدیمی اشاره نمود. آسیاب های دزفول، مسجدجامع،‌بقعه سبز قبا، بازار قدیم شهر، مسجد لب خندق، بقعه شاه ابوالقاسم،مجموعه تاریخی شاه رکن‌الدین، بقعه محمد‌بن‌جعفر‌طیار، بقعه‌رودبند و خانه تیز نو(اداره میراث فرهنگی دزفول) از جمله مناطق دیدنی و تاریخی این شهرستان به شمار می‌آیند. فرآورده های چوبی، نمدمالی، گیوه دوزی، سبدبافی، خراطی، نازک کاری چوب از قبیل قلیان، زیرقلیان، شمعدان، چوب لباسی، نمکدان و زیرسیگاری از جمله صنایع دستی مردم شهرستان دزفول به شمار می‌آید.ازدیگر صنایع این‌منطقه می توان ورشوسازی را نام برد.در شهرستان دزفول کارگاه‌های ورشوسازی نیز دایر است و در آن‌ها‌ وسایل‌چای خوری و سینی و منقل تهیه می شود. قلم‌زنی روی طلا و نقره و زرگری‌ نیز در این شهرستان رواج دارد.

مسجد لب خندق دزفول

 این بنا در شهر دزفول واقع شده و از مساجد بزرگ و قدیمی شهر است. بنای کنونی مسجد مربوط به دوره قاجاریه وبعد از آن است و مشتمل بر سردر صحن نسبتا وسیع ایوان گلدسته شبستان هایی با پوشش طاق و گنبد بر روی پایه های آجری و تزیینات کاشی کاری است. قدیمی ترین تاریخ موجود در بنا سال 1177 هـ.ق است و مربوط به سنگ قبری است. آثار تاریخ دار بنا مورخ 1322 هـ.ق است و مربوط به تعمیرات و تزیینات آن است

هور مزرعه دزفول

 هور مزرعه بین دو رودخانه دز و کرخه (در جنوب دزفول) قرار گرفته است و بخشی از آب رودخانه شاوور به آن می ریزد. آب هور مزرعه در فعالیت های کشاورزی ساکنین محل (عشایر مزرعه و تنیس) نقش مهمی دارد و نوعی برنج محلی، معروف به برنج حویزه در حاشیه کمربندی این هور کشت می شود.

.

))من اونتش نپیریشن، با آجر های طلایی رنگ ،نقره ای رنگ،(با آجرهایی به رنگ)سبز و سیاه، این معبد را ساختم و آنرا به نپیریش اینشوشینک ،خدایان این محوطه مقدس هدیه کردم.کسی که (آنرا ) ویران کند ، کسی که آجرهای آنرا از بین ببرد ، کسی که آجرهای طلایی رنگ ، نقره ای رنگ ، سبز و سیاه رنگ آنرا بردارد و به سرزمین دیگری ببرد ، باشد که ترس و بیم نپیریشن ،اینشوشینک و کی ری ریشن ،خدایان این محوطه مقدس بر سر آنان نازل گردد و باشد که نسلشان در زیر خورشید بر چیده شود((

نام باستانی شوش یا دشت سوسیانا «سوس» بود که بعد تبدیل به شوش شد. برخی شوش را به معنای خوب و خوش دانسته اند. نام شهرشوش به یونانی «سوسای» بوده و در تورات و قاموس کتاب مقدس آمده است که شوش یا شوشیان در عبری به معنای زنبق است

. آورده اند که: « سوس از اقلیم سوم و شهری وسط و گرمسیراست و این اولین شهری است که در خوزستان بنا کردند و هوشنگ برآن عمارت افزود و آن جا قلعه ای محکم ساخت و بر آن قلعه ای دیگر ساخت که در غایت استحکام بود. شاپور ذوالاکتاف تجدید عمارت آن شهر کرد و شاپور خوره خواند و شکلش بر مثال باز نهاده بود. گور دانیال نبی بر جانب باختری شهر است در میان آب و در آنجا ماهیان انسی اند و از مردم نگریزند و کس ایشان را نرنجاند»

تپه های باستانی شوش به وسعت بیش از سیصد هکتاردر حد فاصل رودهای دز و کرخه ودر کنار رودخانه شاوور واقع شده اند . بر اساس وضعیت جغرافیایی این محوطه به چهار قسمت تقسیم بندی و توسط اولین باستان شناسانی که در شوش کاوش کرده اند نامگذاری شده است . به این ترتیب که بلند ترین تیخ قسمت تپه ها که قلعه بر روی آن واقع شده به نام آپادانا، تپه های شرقی به نام شهر شاهی و تمامی تپه ها و اراضی شرقی و شمالی این فضای پهناور به نام شهر صنعتگران ( پیشه وران ) نامگذاری شده است.

نخستین سکونت بشر در این محوطه بر اسا س یافته های باستان شناسی به شش هزار سال پیش می رسد پیش از آنکه شوش در پهنه فرهنگی و تمدنی ظاهر شود روستا ها ومحوطه های باستانی دیگری همچون جعفرآباد

جوی . بند بال . بوهلان . و.... در دشت شوش ودر دو طرف رودخانه های شاوور ودز وجود داشته است.

در آغاز هزاره چهارم پیش از میلاد ( حدود شش هزار سال پیش ) بر روی یکی از تپه های سه گانه ( آکروپل، آپادانا وشهر شاهی) به نام آکروپل تختگاه ( مصطبه ) پهن و بلندی ساخته شد که بر بالای آن معبدی بر پا شد وبه مرور زمان جمعیت بر گرد آن به بر پایی خانه وزندگی همت گماشتند و بدین سان اساس یک شهر ریخته شد . شهری که هر روز بر وسعت آن افزوده می شد وبا گسترش شهر به مرور از جمعیت محوطه های دیگر کاسته شده ، به حدی که پس از چندی همه آنها خالی از سکنه گشت .

شوش در چند سده به حدی از رونق واعتبار رسید که به یکی از مراکز عمده تجارت شرق و غرب تبدیل گشت همین امر سبب شد که بازر گانان برای ثبت و ضبط کالا ها و مال التجاره های  خود دست به ابداعی بزنند که به آن آغاز نگارش میگوییم.

در آغاز هزاره سوم پیش از میلاد( حدود 4800 سال پیش ) نخستین حکومت در این شهر شکل می گیرد که بعدها به نام حکومت ایلام نامیده میشود . این حکومت به مرور زمان گسترده تر شده و سلسله های پادشاهی متعددی بر ایلام فرمانروایی می  کرده اند که در نهاِیت در سال 640 پیش از میلاد توسط آشوری ها منقرض میشود.

شهر اهواز مهمترین شهر استان خوزستان و مرکز آن می باشد. این شهر قدمتی طولانی دارد و در کتابهای کهن نام آن به کار رفته است. کلمه اهواز جمع هوز = خوز (Xuz) است که در آغاز فقط به قبیله ای که در این ناحیه ساکن بوده اطلاق می شده است، اما پس از مدتی ایرانیان آن را به عنوان ایالتی برای تعیین ناحیه قدیم ایلام به کار بردند.

    در دوران ایلامیان، در نزدیکی شهر اهواز کنونی، شهری به نام «اوکسین» وجود داشته، که با اهواز پیشین برابری میکرده است. این شهر ایلامی به مرور زمان خراب شده و در دوران اشکانی/ پارتی، بار دیگر بنا شده است. پس از آن ویران شده و اردشیر پاپکان آن را از نو ساخته است

کوهدشت 

این شهرستان در۹۴ کیلومتری غرب خرم آباد واقع است ودارای جاذ به های متنوع باستانی وطبیعی است .عمده ترین آثار مفرغی لرستان از معبد سرخ دم لری ، که بقایای آن  در ۶ کیلومتری شمال شرقی کوهدشت واقع شده بدست آمده است. نقاشی های صخره ای پیش از تار یخ  هومیان .میر ملاس از ارزش واعتبار باستانی فراوانی برخوردارند.نام کوهدشت برای بسیاری از محققین  وباستان  شناسان بزرگ  جهان کاملا شناخته شده است.

گنبد شاه محمد كوهدشت   در انتهاي شمالي طرهان، بر دامنه كوههاي «تت» و «درامار» كنار رود سيمره گنبد و مقبره شاه محمد واقع شده كه زيارتگاه مردم لرستان و كرمانشاه است. سبك ساختمان مقبره شبيه تاق مسجد جامع بروجرد است. اصل بنا چهار گوش است كه در بالا به هشت ضلعي تبديل شده است. ديوار هر ضلع با كاشي هاي مشبك زينت داده شده است گنبد آن درگذشته دو جداره بوده كه امروزه تنها گنبد زيرين آن باقي مانده است.
گلدسته ها، استوانه اي شكل اند كه در انتهاي هر يك از آنها، تزييناتي با آجر به صورت زيك زاك ايجاد شده است. تاريخ بناي آن 1322 هجري قمري است كه اين تاريخ بر سنگي در ديواره خاوري مقبره نوشته و نصب شده است. در اصلي مقبره به سوي شمال باز مي‌شود و اندازه هر لنگه در 60×110 سانتي متر است. هر دو لنگه در روكشي از نقره دارند كه آيات و اشعاري با خط نستعليق بر آن‌ها حك شده و در فاصله‌هاي خطوط نقش هايي منظم و ريزه كاري‌هاي بسيار جالب توجه وجود دارند. بر حاشيه آن‌ها چند بيت از مرثيه مشهور محتشم كاشاني با خط نستعليق نوشته شده است. قبر ضريحي از ورشو به طول و عرض 2×2 متر دارد. گنبد مقبره از آجر ملاط و كاشي ساخته شده است. در فاصله 5/5 متري ديوار حرم، چهار اتاق براي سكونت زايران بنا شدهاست . 

گنبد ابوالوفا كوهدشت

 اين مقبره در 25 كيلومتري باختر شهر كوهدشت، بر دامنه كوهي به نام «بره كاظم» واقع شده و تمام ساكنان آن محل پيرو «اهل حق» اند. اين مقبره مدفن سيد ابوالوفا يكي از هفت نفري است كه جزو دسته دوم پيشوايان اهل حق بوده اند و وي از ياران برجسته سلطان اسحاق ملقب به صاحب كرم است كه نسبت اش به حضرت امام موسي كاظم (ع) مي رسد و رهبري اين فرقه را بر عهده داشته است. كلمه «سيد» نزد «اهل‌حق» تنها به مرشد و پيشوا گفته مي‌شود. ابوالوفا در اواخر سده هفتم يا در نيمه اول سده هشتم مي زيسته است.